Af hrakningum og ferðum grágæsa

(Texti byggður á samantekt úr Facebook-færslu eftir Arnór Þóri Sigfússon, dýravistfræðing Ph.D hjá Verkís.)

Tvær gæsir merktar á Norðurlandi vestra

Í sumar voru tvær grágæsir merktar með GPS/GSM sendum á Norðurlandi vestra.

• Skotdís var merkt á Blönduósi 30. júlí og ber nafn sitt vegna þess að Skotveiðifélag Íslands (SKOTVÍS) styrkti sendinn.
• Gæs 553, ónefnd gæs merkt 29. júlí á Miklavatni í Skagafirði, bar sendi styrktan af NatureScot. Sú reyndist vera fullorðinn gassi.

Gögn úr sendunum gefa einstaka innsýn í ferðir fuglanna, bæði á varptíma og þegar haustflutningar hefjast.

Sumardvöl og fyrstu ferðir

Miklavatn er þekktur fellistaður geldfugla, en á Blönduósi heldur til hópur grágæsa sem verpir í Hrútey og ferðast svo með unga sína í gegnum bæinn fram í ágúst. Þegar ungarnir verða fleygir og felli lokið flytja gæsirnar sig oft á tún og akra í nágrenninu, yfirleitt um það leyti sem skotveiðitíminn hefst 20. ágúst.

Ferðir Skotdísar og gæsar 553 lágu svo saman um haustið þegar báðar héldu sig í Blönduhlíð og nærliggjandi svæðum.

Tilraun til flugs til Skotlands

Þann 29. október lögðu Skotdís og gæs 553 af stað frá Blönduhlíð suður yfir heiðar og stefndu út á haf, á leið til Skotlands. Þær lentu í sandfjöru suðaustur af Hnappavöllum, hvíldu sig og reyndu svo að hefja flugið yfir hafið um nóttina.

Eftir um tíu kílómetra flug sneru þær við vegna vindáttar og lentu aftur á ströndinni. Sú ákvörðun reyndist farsæl, því suðaustanátt með 15–25 m/sek var að taka sig upp úti á hafi.

Þær héldu sig síðan við Fagurhólsmýri þar til 12. nóvember þegar þær reyndu aftur og náðu báðar til Skotlands, þó með umtalsverðum tímamun.

Hremmingar annarra gæsa

Gögn frá öðrum merktum gæs­um sýna hversu krefjandi þessar ferðir geta verið.
Gassinn Yann frá Húsavík og gæs 89 frá Breiðafirði lentu í miklum mótvindi, settust á hafið ítrekað og þurftu að snúa við áður en þeim tókst að ná landi.

• Yann var hann 48 tíma á leið yfir hafið.
• Gæs 89 var fljótust í förum og náði strönd Skotlands á um 17 tímum.

Vetrardvöl í Skotlandi

Allar fjórar gæsirnar eru nú komnar í vetrardvöl í Skotlandi.

• Skotdís endaði á eynni Westrey í Orkneyjum.
• Gæs 553 er nú á norðvesturhorni Skotlands, á gelískumælandi svæði í Sutherland.
• Yann er einnig í Sutherland, skammt austan við Gassa 553.
• Gæs 89 er komin til Perthshire sem er sama svæði og hún eyddi síðasta vetri.

Víðtækt samstarfsverkefni

Gæsamerkingarverkefnið er samstarf Verkís, Náttúrufræðistofnunar Íslands, Náttúrustofu Austurlands og NatureScot í Skotlandi. NatureScot leggur til stærsta hluta af sendibúnaði, en aðrir sendar eru styrktir af fyrirtækjum, félagasamtökum og einstaklingum.

Verkefnið skilar dýrmætum upplýsingum um hegðun og leiðir íslenskra grágæsa, sem nýtast til rannsókna og verndar fuglastofna.

Heimsmarkmið